LEES OVER DE LEZING GNOSIS OOST EN WEST OP 18 SEPTEMBER 2026
De bovenstaande video toont de voordracht 'Onophoudelijk ontwaken' die André van der Braak in 2026 verzorgde op een symposium van Stichting Rozenkruis. Op vrijdagmiddag 18 september 2026 komt de hoogleraar Comparatieve godsdienstfilosofie spreken over zijn boek Gnosis Oost en West - Bevrijdend weten door de eeuwen heen bij Pentagram boekwinkel in Haarlem.
Wat betekent het eigenlijk om spiritueel te ontwaken? Is verlichting een bijzondere toestand die je na jaren van oefening, meditatie en innerlijke discipline misschien ooit bereikt? In zijn voordracht ‘Onophoudelijk ontwaken’ zet prof.dr. André van der Braak deze vertrouwde voorstelling radicaal op zijn kop. Zijn uitgangspunt is even eenvoudig als uitdagend: verlichting is niet iets wat nog moet komen. Het is iets wat voortdurend al gaande is – alleen zien we het meestal niet.
Van der Braak vertelt hoe hij als zeventienjarige werd geraakt door Jiddu Krishnamurti en diens gedachte dat de werkelijk belangrijke revolutie een revolutie in het eigen bewustzijn is. Vanuit die vroege fascinatie onderzoekt hij in zijn voordracht hoe het boeddhisme, en vooral de Chinese chan- en Japanse zentraditie, zo’n innerlijke ommekeer begrijpt.
Centraal staat de beroemde zenmeester Huineng (638-713), de zesde patriarch van de chantraditie. Tegenover het beeld van het bewustzijn als een spiegel die voortdurend moet worden schoongepoetst, stelde Huineng een veel radicalere visie. Als er uiteindelijk geen spiegel is, wat valt er dan te poetsen? Het gevaar van spirituele oefening is dat we blijven denken dat er iets mis met ons is dat eerst verbeterd moet worden voordat verlichting mogelijk wordt. Daarmee plaatsen we bevrijding voortdurend in de toekomst.
Van der Braak legt daarom Huinengs begrip van 'plotselinge verlichting; uit als ‘onmiddellijk ontwaken’: ontwaken zonder middel. Zoals je in een droom niet via een uitgekiende methode wakker kunt worden, zo kan ook spiritueel ontwaken niet eenvoudig als resultaat van een strategie worden geproduceerd.
Dat betekent niet dat meditatie zinloos is. Wel krijgt ze een andere betekenis. Van der Braak spreekt over een 'rechtdoorzee-bewustzijn': gedachten mogen komen en gaan zonder dat we ze onderdrukken, vasthouden of verder uitbouwen. Non-denken betekent dan niet gedachtenloos worden, maar vrij blijven midden in de stroom van gedachten. Die beoefening is niet gebonden aan een meditatiekussen of een bepaald uur van de dag. Zij kan onophoudelijk plaatsvinden.
Bijzonder is vervolgens de brug die Van der Braak slaat naar Meister Eckhart. De middeleeuwse mysticus sprak over de voortdurende geboorte van God in de grond van de ziel. Ook die geboorte hoeft niet eerst te worden veroorzaakt: zij vindt voortdurend plaats, maar wij zijn er meestal niet ontvankelijk voor. Eckharts ‘gelatenheid’ – het loslaten van eigen willen en streven – vertoont zo een verrassende verwantschap met het zenboeddhistische niet-hechten.
Daarmee verschuift ook de betekenis van spiritualiteit. Het hoeft niet te gaan om spectaculaire ervaringen, visioenen of momenten waarop alles ineens anders voelt. Veel belangrijker is volgens Van der Braak een diep hartvertrouwen: vertrouwen dat de innerlijke ommekeer zich al voltrekt, ook wanneer we daar niets bijzonders van merken.
De stilte ingaan kan daarbij helpen. Niet om een resultaat af te dwingen, maar om ruimte te laten ontstaan waarin gedachten, gevoelens, pijn en vreugde hun natuurlijke beweging kunnen volgen. Van der Braak vergelijkt dit proces met wandelen in de mist: misschien lijkt er onderweg niets te gebeuren, maar bij thuiskomst blijken je kleren volledig doorweekt.
Onophoudelijk ontwaken wijst daarmee op een intrigerende paradox. We kunnen verlichting niet maken of verdienen – en toch kunnen we ons ervoor openen. Misschien begint ontwaken juist wanneer het streven naar ontwaken plaatsmaakt voor aandacht, ontvankelijkheid en vertrouwen.
LEES OVER DE LEZING GNOSIS OOST EN WEST OP 18 SEPTEMBER 2026