We weten allemaal dat ons leven eindig is. Toch praten we liever niet over de dood. We plannen onze toekomst, zorgen voor onze gezondheid en proberen het leven zo lang mogelijk vast te houden. Maar hoe bereid je je voor op het onvermijdelijke? En hoe kun je iemand die stervende is werkelijk nabij zijn? In hun indrukwekkende boek Dood gaan we toch laten klinisch psycholoog Trudy Cuijpers en pastorale zorgverlener Veerle Speltincx zien dat openheid over sterven niet alleen angst kan verminderen, maar ook het leven kan verdiepen. Het onderwerp van dit boek past bij de inspiratieochtend Het stervensproces begrijpen die het Gouden Rozenkruis in Haarlem organiseert op dinsdag 24 november. Auteur Ankie Hettema zal die ochtend inleiden.
Beide auteurs van Dood gaan we toch werken in het ziekenhuis AZ Sint-Blasius in Dendermonde in België, waar zij dagelijks mensen begeleiden in hun laatste levensfase. Cuijpers heeft inmiddels meer dan drieduizend patiënten bijgestaan. Samen met Speltincx, die werkzaam is op het gebied van zingeving en pastorale zorg, brengt zij een schat aan ervaringen bijeen. Hun belangrijkste boodschap is even eenvoudig als wezenlijk: de dood hoort bij het leven en verdient een volwaardige plaats in onze gesprekken.
Twintig verhalen over de vele gezichten van sterven
De kern van het boek bestaat uit twintig aangrijpende verhalen, gebaseerd op ervaringen uit de palliatieve zorg. Ze laten zien hoe verschillend mensen omgaan met hun naderende dood. Sommigen vinden berusting, anderen worstelen met angst, boosheid of onverwerkt verdriet. Er zijn ontroerende ontmoetingen, onverwachte momenten van humor en kleine gebaren die een onvergetelijke betekenis krijgen.
Zo ontmoeten we Marie, die haar man nog iets belangrijks wil zeggen, Emiel, die zijn angst probeert weg te bakken, en Gretel, die niets over haar naderende dood wil horen. Ook komt de bekende Vlaamse dichter Stijn De Paepe aan bod, die woorden wist te geven aan ervaringen waarvoor anderen nauwelijks taal kunnen vinden.
De verhalen maken vooral duidelijk dat er geen voorgeschreven manier van sterven bestaat. Het ideaal van een volmaakt afscheid, waarin alle conflicten worden opgelost en alles wordt uitgesproken, blijkt vaak een illusie. Mensen blijven ook tijdens hun laatste levensdagen zichzelf, met hun gewoonten, verlangens en beperkingen.
Meer dan medische zorg
Tussen de verhalen door behandelen de auteurs belangrijke onderwerpen zoals angst voor de dood, hoop, lichamelijke veranderingen, palliatieve begeleiding en de betekenis van rituelen. Daarbij benadrukken ze dat goede stervenszorg veel verder gaat dan pijnbestrijding. Ook emotionele, sociale en spirituele behoeften verdienen aandacht.
Bijzonder waardevol zijn hun beschouwingen over rituelen. Waar traditionele gebruiken vroeger vanzelfsprekend houvast boden, moeten mensen tegenwoordig vaak zelf zoeken naar betekenisvolle vormen van afscheid. Een aanraking, een vertrouwd lied, een gedeelde herinnering of eenvoudigweg aanwezig zijn kan dan van onschatbare waarde blijken.
De auteurs pleiten bovendien voor meer openheid over persoonlijke wensen. Waar wil iemand sterven? Welke zorg is gewenst? Wat moet nog worden uitgesproken? Door hierover tijdig te praten, ontstaat ruimte voor bewustere keuzes.
De dood een plaats geven in het leven
De grote kracht van Dood gaan we toch ligt in de combinatie van deskundigheid, menselijke warmte en toegankelijkheid. Het boek biedt geen gemakkelijke antwoorden op existentiële vragen en probeert het mysterie van de dood niet weg te verklaren. Het nodigt vooral uit om de werkelijkheid van het sterven onder ogen te zien.
Juist daardoor is dit meer dan een praktisch boek over de laatste levensfase. Het is ook een uitnodiging tot bezinning op wat werkelijk belangrijk is. Wie de eindigheid van het bestaan durft te erkennen, kan bewuster omgaan met de kostbare tijd die hem gegeven is.
INHOUDSOPGAVE
Vooraf
- De mythe van het perfecte afscheid
- Langs de achterdeur van het ziekenhuis
- Woorden waarvan mensen schrikken
- Meer dan cijfers en protocollen
- Twintig unieke verhalen
- Je kunt meer kiezen dan je denkt
Marie, die haar man zo graag iets wilde zeggen
Stijn, de man die woorden gaf
Katja, die stierf in een T-shirt van Clouseau
Uitgelicht: de illusie van heel lang
- Het geloof in controle en voorspelbaarheid
- Over verschijnen en verdwijnen
- De dood als natuurlijk onderdeel van het leven
- Spreek het uit
Emiel, de man die zijn angst wegbakte
Stieven, de rebel die zielsveel van zijn moeder hield Angela, de vrouw met het hart en de vlinder
Maarten, die heel erg leefde in het nu
Uitgelicht: de schrik om het lijf
- Hoe een lichaam langzaam toegroeit naar de dood
- Dicht bij het dode lichaam
- Mag een kind een dode zien?
Jerome, voor wie garnaalijsjes zijn uitgevonden
Cynthia, die me zag als Grietje de Dood
Anita, die haar vader in de kamer zag staan
Lena, die ondanks haar boosheid extra hard leefde
Margriet, die haar dochter onbedoeld schrik aanjoeg
Uitgelicht: waarom ik?
- Hoop doet leven
- Het lot schudt de kaarten en wij spelen
- Over valse hoop en waarheid
- De troost van anderen
Gretel, die niets wilde horen over haar dood
Jens, de jongen van de Killerclown
Pascal, die een koord hing op zolder
Mehmet, de man die een huis te bouwen had
Uitgelicht: vorm geven aan het einde
- Aanwezig zijn
- Mangomomenten
- Wanneer gewone woorden tekortschieten
- Wat we kunnen leren van katholieke rituelen
- Wanneer ‘gewone’ handelingen rituelen worden
- Praten over de begrafenis
- Schoonheid troost
- Bewust iets achterlaten?
Johan, die zich een weg dronk naar zijn kind
Elise, die de gangen vulde met gelach
Antoinette, die met haar fierheid ook zichzelf verloor
Freddy, de man die hoopte dat de hemel niet bestaat
Tot slot
Dankwoord