BESTEL HET MILIEU - EEN MYSTIEK LICHAAM
Een fietstocht kan meer zijn dan een verplaatsing van de ene plaats naar de andere. Hij kan uitgroeien tot een pelgrimage: een reis waarop kunst, verwondering en innerlijke ontvankelijkheid samenkomen. In hoofdstuk IX van Het milieu – Een mystiek lichaam beschrijft Nico Tydeman hoe hij als veertienjarige samen met zijn buurjongen en kunstvriend Kees Vollemans door Vlaanderen fietste. Vanuit Rotterdam voerde de route langs Brugge en Gent naar Antwerpen en weer terug. De jongens overnachtten in kloosters en beschouwden hun tocht nadrukkelijk als een kunstreis.
Hun belangstelling beperkte zich niet tot schilderkunst. Ze luisterden intensief naar Beethoven, Brahms en Mahler, lazen de gedichten van Hugo Claus en de brieven van Vincent van Gogh. Kunst was voor hen geen verzameling fraaie voorwerpen, maar een wereld waarin je volledig kon opgaan. In Brugge werd Tydeman getroffen door de verstilde portretten en madonna’s van Hans Memling. De gezichten lijken zich volgens hem te bevinden in een gebied waar het aardse en het hemelse niet meer van elkaar te scheiden zijn. Vooral de stilte van Memlings figuren maakte indruk: zij leggen niets uit, maar tonen iets van het mysterie.
Het verwachte hoogtepunt van de reis lag echter in Gent. Daar bezochten de jongens in de Sint-Baafskathedraal De aanbidding van het Lam Gods van Hubert en Jan van Eyck. Het wereldberoemde altaarstuk stond destijds nog zonder beschermende glasconstructie in de Vijdkapel. De bezoekers konden er heel dicht bij komen. Voor de jonge Tydeman was de eerste ontmoeting met het werk een feest van kleuren, symbolen, figuren en verborgen betekenissen.
Het altaarstuk is gebaseerd op visioenen uit de Openbaring van Johannes. Rondom het Lam verzamelt zich een ontelbare gemeenschap van heiligen, profeten, apostelen, pelgrims en rechtvaardigen. Boven bevinden zich onder anderen Adam en Eva, Maria, Johannes de Doper en de majestueuze figuur die zowel als God de Vader als Christus kan worden verstaan. Alles is met uiterste precisie geschilderd. Bloemen, kledingstukken, sieraden, gebouwen en landschappen dragen een symbolische betekenis.
In het middelpunt staat het Lam. Het bloed stroomt vanuit zijn borst in een kelk, terwijl het de toeschouwer met bijna menselijke ogen aankijkt. Voor Tydeman verbeeldt het schilderij daarmee een groots mysteriespel. Het onschuldige Lam offert zich op, maar uit dood en lijden ontstaat nieuw leven. Wie het Lam volgt, wordt opgenomen in een gemeenschap die grenzen van tijd, volk en taal overstijgt. Het drama van de verlossing speelt zich niet uitsluitend af in een ver verleden. De gebroeders Van Eyck plaatsten het in hun eigen omgeving, met herkenbare steden, landschappen en kleding uit de late middeleeuwen. Zo wordt het mysterie ook actueel voor iedere nieuwe toeschouwer.
De bovenstaande eerste video uit de achtdelige serie Het nieuwe Jeruzalem in jezelf – innerlijk christendom in een meesterwerk nodigt je uit om op dezelfde manier naar het Lam Gods te kijken: niet alleen als een uitzonderlijk kunstwerk, maar als een beeld van een innerlijke werkelijkheid. Het nieuwe Jeruzalem is dan geen verre plaats of toekomstige stad, maar een geestelijke ruimte die in de mens zelf kan ontstaan. De 8 afleveringen zijn toegankelijk via de onderstaande links:
BESTEL HET MILIEU - EEN MYSTIEK LICHAAM
BOEKEN VAN NICO TYDEMAN