BESTEL MYSTERIËN EN UITDAGINGEN VAN GEBOORTE, LEVEN EN DOOD
Ouder worden is onvermijdelijk, maar dat betekent nog niet dat het gemakkelijk is om de veranderingen die ermee gepaard gaan te aanvaarden. Tijdens de inspiratieochtend van het Gouden Rozenkruis op dinsdag 8 september 2026 (de eerste van een serie van zeven in het najaar van 2026) wordt besproken dat ouderdom niet alleen beschouwd als lichamelijke achteruitgang, maar vooral als een levensfase die belangrijke mogelijkheden biedt voor bewustwording en innerlijke verdieping. De presentatie en het gesprek zullen deels gebaseerd zijn op In hoofdstuk 12 van het boek Mysteriën en uitdagingen van geboorte, leven en dood - Een nieuwe mens worden, dat hieronder kan worden beluisterd.
De Franse dichter en filosoof Paul Valéry merkte ooit scherpzinnig op dat er een moment komt waarop je in de spiegel een ‘ruïne in wording’ ontdekt. Dat beeld raakt een gevoelige snaar. Onze cultuur benadrukt immers jeugdigheid, vitaliteit en een aantrekkelijk uiterlijk. Cosmetica, medische ingrepen en allerlei gezondheidsproducten beloven het ouder worden af te remmen of op zijn minst minder zichtbaar te maken. Toch kunnen ze het fundamentele proces niet tegenhouden: het lichaam verandert en verliest geleidelijk bepaalde mogelijkheden.
Een indrukwekkend voorbeeld daarvan vormt Rembrandt. Van hem zijn vele tientallen zelfportretten bekend, gemaakt vanaf zijn jonge jaren tot kort voor zijn dood. Wie deze werken achter elkaar bekijkt, ziet hoe hij zijn eigen veroudering zonder veel opsmuk registreerde. Vooral in zijn latere zelfportretten toont hij zich kwetsbaar en getekend door het leven. In een zelfportret uit 1661 presenteert Rembrandt zich met attributen die verwijzen naar de apostel Paulus. Daarmee komt een gedachte naar voren die centraal staat in dit hoofdstuk: terwijl de uiterlijke mens vergaat, kan de innerlijke mens juist worden vernieuwd.
Veroudering confronteert ons dus niet alleen met verlies, maar ook met de vraag wat werkelijk belangrijk is. In dat verband wordt ook Jan Amos Comenius genoemd. Deze zeventiende-eeuwse denker schreef op hoge leeftijd zijn boek Unum necessarium, Het enige nodige. Zijn centrale gedachte is dat mensen vaak verstrikt raken in onnodige zaken en daardoor uit het oog verliezen wat werkelijk van betekenis is. Juist ouderdom kan helpen om hoofd- en bijzaken beter van elkaar te onderscheiden.
Natuurlijk zijn de lichamelijke gevolgen van ouder worden reëel. Spierkracht vermindert, gewrichten kunnen minder soepel worden, zintuigen worden zwakker en ook geheugen en andere hersenfuncties kunnen achteruitgaan. De moderne geneeskunde beschikt over talloze middelen om beperkingen te verzachten. Toch blijft de fundamentele werkelijkheid bestaan dat het menselijk lichaam vergankelijk is.
Het hoofdstuk nodigt daarom uit tot een andere houding tegenover ouderdom. In plaats van uitsluitend te vechten tegen achteruitgang kunnen we veroudering ook beschouwen als een spirituele kans. De ervaring dat het leven maar beperkt maakbaar is, kan ons helpen boven de gerichtheid op onszelf uit te stijgen en ons af te vragen waarvoor we werkelijk leven. Ook ziekte en afhankelijkheid kunnen aanleiding geven tot bezinning op wie we zijn en wat we ten diepste verlangen.
Daarbij hoort ook een andere omgang met ouderen. Met verwijzing naar Het boek van Mirdad van Mikhaïl Naimy wordt benadrukt dat een oud mens niet minder zorg, aandacht en liefde verdient dan een kind. Ouderen dragen een heel leven aan ervaringen met zich mee waarvan volgende generaties de vruchten plukken.
Zo krijgt ‘veroudering accepteren’ een diepere betekenis. Het gaat niet om passieve berusting, maar om leren loslaten, onderscheiden en verdiepen. Wie de vergankelijkheid werkelijk onder ogen ziet, kan ontdekken dat juist het ouder worden ruimte schept voor een innerlijk leven dat niet afhankelijk is van jeugd, uiterlijk of lichamelijke kracht.
LEES MEER OVER DE INSPIRATIE-OCHTENDEN IN HAARLEM IN HET NAJAAR VAN 2026