Veertig jaar geleden overleed Jiddu Krishnamurti (1895-1986). Deze invloedrijke spirituele leraar, spreker en auteur staat ook vandaag de dag sterk in de belangstelling: er verschijnen nog steeds boeken van en over hem. Mede daarom besteedt Pentagram boekwinkel in meerdere nieuwsbrieven aandacht aan deze markante persoon en zijn gedachtengoed.
Geboren in India, kwam hij als kind onder de hoede van Charles Leadbeater van de Theosofische Vereniging, die in hem een toekomstige “wereldleraar” meende te herkennen. Samen met zijn broer kreeg Jiddu onderwijs en werd hij meegenomen naar Europa. Op jonge leeftijd schreef hij het boekje Aan de voeten van de meester onder de pseudoniem Alcyone. In de jaren twintig en dertig verbleef hij regelmatig in Nederland, vooral in Ommen, waar internationale bijeenkomsten rond zijn persoon plaatsvonden. Toch brak Krishnamurti in 1929 radicaal met de rol die anderen hem hadden toegedacht. Hij wilde geen leider zijn, geen goeroe, geen middelpunt van een beweging. Zijn boodschap was juist dat de mens zichzelf moet leren begrijpen, zonder afhankelijkheid van religieuze systemen, tradities, autoriteiten of spirituele organisaties.
Die visie klinkt sterk door in Laatste dagboek. Dit boek brengt de lezer dicht bij de oudere Krishnamurti, die in afzondering zijn gedachten inspreekt. De teksten hebben vaak een verstilde, bijna poëtische toon: natuurbeschrijvingen gaan over in overpeinzingen over bewustzijn, dood, stilte en aandacht. Juist doordat deze aantekeningen zo persoonlijk zijn, tonen zij de kern van zijn benadering: waarheid is geen theorie, maar iets wat alleen in directe ervaring kan worden ontdekt.
In De adelaar in zijn vlucht verschijnt Krishnamurti meer als spreker. De bundel bevat toespraken uit 1969, gehouden in onder meer Londen, Amsterdam, Parijs en Saanen. De titel verwijst naar een beeld dat goed bij hem past: een adelaar laat in zijn vlucht geen spoor na. Zo wilde Krishnamurti ook geen methode, school of leer achterlaten die mensen zouden kunnen navolgen. Zijn aandacht gaat uit naar vrijheid, geweld, angst en verdeeldheid. Volgens hem ligt de oplossing van een menselijk probleem niet buiten dat probleem, maar in het volledig begrijpen ervan.
Wat doe jij met je leven? maakt zijn denken direct en toegankelijk. Het boek stelt vragen die ieder mens raken: wie ben je, wat verlang je, hoe leef je met angst, liefde, eenzaamheid, relaties, werk en dood? Krishnamurti geeft geen kant-en-klare antwoorden. Hij wijst erop dat er geen vast pad is, geen hogere autoriteit en geen goeroe die het leven voor ons kan oplossen. Hoe wij leven, is onze eigen verantwoordelijkheid.
Tot slot biedt Krishnamurti van dag tot dag zijn inzichten in de vorm van 365 meditatieve teksten. Thema’s als vrijheid, conditionering, afhankelijkheid, liefde en religie keren dagelijks terug. De rode draad is dat waarheid niet gevonden wordt door overtuigingen te volgen, maar door wakker te leven en zelf te zien wat waar en onwaar is.
Krishnamurti’s achtergrond is dus onlosmakelijk verbonden met een opmerkelijke omkering: van aangewezen wereldleraar werd hij de leraar die ieder volgelingschap afwees. Zijn visie blijft actueel omdat zij de mens terugwerpt op zichzelf: op aandacht, verantwoordelijkheid, zelfkennis en innerlijke vrijheid.
BOEKEN VAN EN OVER KRISHNAMURTI