BESTEL HET MILIEU - EEN MYSTIEK LICHAAM
In zijn nieuwste boek 'Het milieu, een mystiek lichaam' nodigt Nico Tydeman de lezer uit om het lichaam, de aarde en de kosmos niet langer als losse werkelijkheden te beschouwen. De inleiding, getiteld ‘Het mystieke lichaam’, vormt een rijk en verrassend vertrekpunt voor een boek waarin spiritualiteit, filosofie, kunst en ecologisch bewustzijn voortdurend in elkaar grijpen.
Tydeman begint bij een herkenbaar beeld: het lichaam als bouwpakket. De moderne geneeskunde kan steeds meer meten, herstellen en vervangen. Dat is indrukwekkend en waardevol, maar het roept ook een vraag op. Is het lichaam werkelijk alleen een verzameling organen, botten, zenuwen en functies? Of is het ook de eerste plaats waar wij de wereld ervaren, betekenis ontvangen en ons verbonden weten met iets dat groter is dan wijzelf?
Via de Franse filosoof Maurice Merleau-Ponty verschuift het perspectief van het lichaam als object naar het lichaam als bron van ervaring. Wij staan niet buiten de wereld om haar op afstand te bestuderen; wij zijn er lichamelijk mee verweven. Vanuit die gedachte krijgt ook het begrip mystiek een aardse en concrete betekenis. Mystiek is hier geen vlucht uit de werkelijkheid, maar een verdiept binnengaan in het leven zelf.
Een centrale figuur in deze inleiding is Hermes Trismegistus. In de hermetische traditie verschijnt de mens als een wezen dat zich kan uitstrekken naar de oneindige kosmos. Het lichaam is niet slechts begrenzing, maar ook doorgang. De mens kan zich oefenen in een ruimer bewustzijn, waarin aarde, hemel, leven en geest niet langer van elkaar gescheiden zijn. Belichaming is dan geen betreurenswaardige val in de materie, maar een gave: juist in zijn sterfelijkheid kan de mens iets van het goddelijke weerspiegelen.
Ook Boeddha krijgt een belangrijke plaats. In de boeddhistische meditatie vormt aandacht voor het lichaam het begin en het einde van de weg. Verlichting is geen abstract idee, maar een ervaring die in en door het lichaam wordt ontdekt. Ademhaling, houding, gevoelens, vergankelijkheid en lichamelijke gewaarwordingen worden oefeningen in helderheid. Het lichaam wordt zo leraar, spiegel en oefenplaats.
Tydeman bespreekt daarbij de boeddhistische leer van de drie lichamen. Nirmanakaya is het historische, tastbare lichaam: geboren, veranderlijk en sterfelijk. Sambhogakaya is het vreugdevolle of spirituele lichaam, het lichaam dat zich opent in liefde, verbondenheid en transformatie. Dharmakaya is het lichaam van de uiteindelijke werkelijkheid, zonder vaste vorm of begrenzing. Samen laten deze drie perspectieven zien dat het lichaam tegelijk concreet, relationeel en grenzeloos kan worden verstaan.
Ook Friedrich Nietzsche wordt aangehaald. Tegenover een traditie die het lichaam vaak wantrouwt, benadrukt Nietzsche dat het lichaam een groot verstand en een eigen wijsheid bezit. Carl Gustav Jung verbindt deze lichamelijke diepte vervolgens met de vraag of de mens werkelijk betrokken is op het oneindige. Voor Jung bepaalt juist die gerichtheid de ernst en betekenis van een mensenleven.
Met Het milieu, een mystiek lichaam schrijft Nico Tydeman geen afstandelijke verhandeling, maar een bezielde uitnodiging: om opnieuw te leren kijken naar ons lichaam, naar de aarde en naar de verborgen samenhang tussen beide. Het milieu is niet alleen onze omgeving. Het is het grotere lichaam waarvan wij deel uitmaken.
INHOUDSOPGAVE
Dankbetuiging
Lectori salutem
Ter inleiding — Het mystieke lichaam
- Het lichaam als bouwpakket
- Merleau-Ponty: het lichaam, de eerste bron van ervaring
- Mystiek in de hel van Auschwitz — Imre Kertész
- Woorden om te koesteren — uit de Hermes Trismegistus
- Verlichting komt van het lichaam — een drievoudige kijk op het lichaam
- Alles streeft naar eenwording — mystiek en wetenschap bij Pierre Teilhard de Chardin
Hoofdstuk I — Een eredienst voor een nieuw verbond
- Het avondmaal in de kunst
- Oryoki — de sacrale kunst van het eten
Hoofdstuk II — Antjie Krog, dichter
- Verzoening en vergeving
- Poëtisch foeteren op ouderdom en de dood
- Waar wordt het woord gehoord? —Kabbo, de helderhorende bosjesman
- Diep dringt de dichter door in het oor
- In duistere contemplatie gevonden: het gedicht, de muziek, het schilderij
- Langs een rivier vol schaduwen en schatten
- Dichter van de stilte en het krioelen van lettergrepen
Hoofdstuk III — Het vieren van de mis
- Begroeting — het wonder van de adem
- De onweerstaanbare kracht van berouw
- Introitus en Miserere nobis — muziek: van stilte naar stilte - intermezzo: Twintig jaar lang dagelijkse eucharistieviering, een persoonlijk verslag
- Lectio divina — schuldbelijdenis
- Aarde, ontferm u over ons — boetepsalm
- Over het ontbrekende Kyrie eleison
- Het Jezusgebed en de oplossing van een wiskundig probleem
Hoofdstuk IV — Hosanna — Zon, Maan, Aarde
- Dogen Zenji schouwt de maan
- Het ‘Zonnelied’ van Sint Franciscus
- Sofia Goebaidoelina
- Een aria voor het universum
Hoofdstuk V — Credo
- Grote twijfel — groot vertrouwen
- God heeft een kut, tieten en tepels
- Geloven in de aarde en in eeuwige zorgzaamheid
Hoofdstuk VI — Gloria
- Het kerstlied van Antonio Vivaldi
- Waarom God mens werd
- Eer aan planten, dieren, fossielen
- Eer aan de yoga
- Eer aan de uitgestorven mensensoorten
Hoofdstuk VII — Sanctus
- Hosanna: heilige bomen
- Het Woude van Boeddha en Dante
- Ademwende — Paul Celan
- Sanctus — heilige planten
- Het heilige — Rudolf Otto
- Hoe galmt het Onaanzienlijke opwaarts
Hoofdstuk VIII — Dies irae
- Muziek die de doden rust toezingt
- Het laatste oordeel in de schilderkunst
- De hel van Dante
- Zorg voor de ander is zorgen voor de aarde
- Het schrijnen van de armoede
- Het sublieme
- Ons herinneren
- De laatste tranen van Mozart
- Geheugen en transcendentie bij Augustinus - Intermezzo: ‘’Ik maak alle dingen goed’, Julia van Norwich
- Gedenk hen die niet meer kunnen gedenken
- Journalist — getuigen van wat niet vergeten mag worden
- Bemin uw verkrachters, moordenaars en zij die u haten
- Hoe te leven?
- De Boeddha: het grootste probleem is het bezitsgevoel, ‘mijn’
- Nogmaals: hoe leven we kosmisch helend?
- Is de waarheid mannelijk of vrouwelijk?
- Schuld — omdat ik wit ben
- Herstelrecht — waar komt vergeving vandaan?
Hoofdstuk IX — Agni terrae — lammeren van de aarde
- Een pelgrimstocht per fiets naar het Lam Gods in Gent
- Francisco de Zurbarán, schilder van een duister geloof
- Aanschouw de wolken
- Zie de zee, Pater Noster, Muziek van de zee — La Mer van Claude Debussy, Schilders van water, lucht en stranden — Jan Cremer, Eb en vloed — Jan van Ruusbroec, Erik van Ruysbeek
- Aanschouw de Berg — de berg als geestelijk leraar
- De Tafelberg — vanbinnen, vanbuiten — Intermezzo: Eeuwig nu, Meister Eckhart
- Petrarca beklimt de Mont Ventoux
- Dogen Zenji — een sutra van bergen en rivieren
Hoofdstuk X — Lux aeterna
- Licht in klank en beeld — György Ligeti, Karlheinz Stockhausen
- Hoe word ik jou
- Mystiek, een wijze van ver-jijen — het knielgebaar in de badkamer— Etty Hillesum I
- Mystiek — een wijze van wij-worden — Etty Hillesum II
- Hier is geen plaats voor twee — Roemi
- ‘Wat is er met de mens gebeurd?’ — Han Fortuna
- Zenmeester Yunmen: ‘ledereen heeft zijn eigen licht.’
- Laat ons bidden: ‘Onze Broze Aarde, vergeef ons’
- Wegzending — wat nu?
Epiloog — Pierre Teilhard de Chardin, hymne aan de stof
Noten
Registers
BESTEL HET MILIEU - EEN MYSTIEK LICHAAM
NICO TYDEMAN BOEKEN