Het eerste boek van Henoch, meestal aangeduid als 1 Henoch of het Ethiopische boek van Henoch, behoort tot de meest fascinerende geschriften uit de joodse apocalyptische literatuur. Het boek maakt geen deel uit van de joodse Bijbel en evenmin van de meeste christelijke Bijbels, maar is wel opgenomen in de canon van de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk. Het werk ontstond niet in één keer: het is een verzameling geschriften uit verschillende perioden, grotendeels uit de eeuwen vóór het begin van onze jaartelling.
Henoch kennen we uit Genesis als de geheimzinnige mens die “wandelde met God” en vervolgens door God werd weggenomen. In 1 Henoch wordt deze korte mededeling uitgewerkt tot een indrukwekkende visionaire wereld. Henoch wordt ziener, schrijver en reiziger door de hemelse gewesten. Engelen tonen hem verborgen werkelijkheden, de ordening van de kosmos en het toekomstige lot van rechtvaardigen en goddelozen.
Bijzonder aangrijpend is het gedeelte over de 'wachters', engelen die hun hemelse staat verlaten en zich met menselijke vrouwen verbinden. Uit deze verbintenis ontstaan reuzen die geweld en verwoesting over de aarde brengen. De gevallen engelen leren de mensen bovendien kennis die niet voor hen bestemd zou zijn. Wanneer zij beseffen welke gevolgen hun optreden heeft, vragen zij Henoch voor hen te bemiddelen. Hun verzoek wordt echter afgewezen: zij zullen worden geoordeeld.
Dat verhaal maakt duidelijk waar het boek in wezen om draait: de tegenstelling tussen een door goddelijke wetten geordende kosmos en een mensheid die daarvan is afgedwaald. Het kwaad heeft in Henoch kosmische dimensies, maar krijgt niet het laatste woord. Steeds opnieuw klinkt de overtuiging dat onrecht begrensd is en dat uiteindelijk een herstel van de oorspronkelijke orde zal plaatsvinden.
Ook de visioenen van het laatste oordeel en de geheimzinnige gestalte die wordt aangeduid als de Mensenzoon of Uitverkorene zijn opmerkelijk. Hier komt 1 Henoch dicht bij voorstellingen die later in het vroege christendom een belangrijke betekenis kregen. Het geschrift heeft aantoonbaar in de wereld van het vroege christendom gecirculeerd; vooral opvallend is dat de nieuwtestamentische brief van Judas duidelijk aansluit bij Henoch 1:9. Het boek biedt daardoor een waardevolle achtergrond voor het begrijpen van apocalyptische beelden in het Nieuwe Testament.
Niet alle gedeelten lezen even gemakkelijk. Lange beschrijvingen van hemellichamen, kalenders en kosmologische ordeningen kunnen voor de moderne lezer taai zijn. Toch dragen juist deze passages bij aan de bijzondere sfeer van het geschrift: hemel en aarde blijken onderdelen te zijn van één groot, betekenisvol geheel waarin niets toevallig is.
Het eerste boek van Henoch is dan ook veel meer dan een curiositeit buiten de Bijbel. Het is een indrukwekkend getuigenis van een tijd waarin mensen intensief nadachten over de oorsprong van het kwaad, het bestaan van engelenwerelden, de bestemming van de mens en de uiteindelijke overwinning van gerechtigheid. Wie belangstelling heeft voor Bijbel, apocriefe geschriften, mystiek, engelenleer en de geestelijke achtergronden van het vroege christendom, ontdekt in Henoch een soms raadselachtig, maar buitengewoon rijk boek. Het nodigt uit de zichtbare werkelijkheid te beschouwen als slechts één laag van een veel grotere kosmische werkelijkheid.