BESTEL HET MYSTERIE ROND FRANCIS BACON
In Het mysterie rond Francis Bacon presenteert Jaap Ruseler een gedurfde en veelomvattende visie op de Engelse filosoof, staatsman en essayist Francis Bacon (1561-1626). Bacon verschijnt niet uitsluitend als een grondlegger van de moderne empirische wetenschap, maar als de drijvende kracht achter een omvangrijk vernieuwingsprogramma. Daarnaast onderzoekt de auteur twee controversiële vragen. Schreef Bacon de werken van William Shakespeare? En oefende hij invloed uit op de klassieke rozenkruisers?
Het boek is opgezet als een historische en spirituele ontdekkingsreis. De auteur wil bevindingen van eerdere Bacon-onderzoekers verbinden met eigen inzichten en zo verschillende, doorgaans afzonderlijk behandelde aspecten van Bacons leven samenbrengen. Volgens hem is Bacons spirituele boodschap in gangbare levensbeschrijvingen onvoldoende onderkend.
Die brede benadering is tegelijk de kracht en de kwetsbaarheid van het boek. De lezer wordt meegenomen langs het hof van Elizabeth I, Bacons politieke loopbaan, de Europese renaissance, geheime genootschappen, wijsheidstradities, cryptografie en de ontstaansgeschiedenis van belangrijke literaire werken. De auteur bespreekt Bacons The Advancement of Learning, Novum Organum en Nieuw Atlantis, maar ook de Shakespeare-toneelstukken, de sonnetten en de drie klassieke rozenkruisersmanifesten.
Het verbindende begrip is The Great Instauration: Bacons plan voor een algehele vernieuwing van kennis, wetenschap en samenleving. Ruseler benadrukt daarbij dat Bacon kennis niet uitsluitend als intellectuele of technische macht zou hebben beschouwd. Wetenschap moest de mensheid dienen en verbonden blijven met morele en goddelijke wijsheid. Het boek maakt een interessant onderscheid tussen verworven menselijke kennis en een oorspronkelijke wijsheid die in de mens verborgen ligt.
Veel aandacht gaat uit naar de theorie dat Bacon achter de naam Shakespeare schuilging. Overeenkomsten tussen Bacons essays en de toneelstukken, symbolische namen, veranderingen in de First Folio, geheimschriften en ontcijferingen van onder anderen Elizabeth Wells Gallup worden als aanwijzingen opgevoerd. De hoeveelheid materiaal is indrukwekkend, maar niet ieder verband is even overtuigend. De auteur presenteert vermoedens, esoterische interpretaties en historische gegevens soms dicht naast elkaar. Daardoor kan de grens tussen aantoonbaar feit, indirecte aanwijzing en spirituele overtuiging vervagen.
Hetzelfde geldt voor de verbinding tussen Bacon en Christiaan Rozenkruis. Volgens Ruseler vertonen Bacons vernieuwingsplan en de rozenkruisersmanifesten belangrijke overeenkomsten: beide roepen op tot vernieuwing van wetenschap, religie en menselijk bewustzijn. In het slotwoord wordt deze gedachte uitgewerkt tot een oproep tot innerlijke levensvernieuwing. New Atlantis vertegenwoordigt daarbij een toekomstige samenleving waarin wetenschap wordt beoefend door moreel en geestelijk vernieuwde mensen.
Het mysterie rond Francis Bacon is geen afstandelijke academische biografie, maar een betrokken interpretatie vanuit de rozenkruiserstraditie. Wie alleen historisch bewezen conclusies zoekt, zal kritische vragen houden. Wie openstaat voor symboliek, verborgen auteurschap en esoterische geschiedenis vindt echter een rijk, uitvoerig en uitdagend boek. Het nodigt vooral uit om Bacon opnieuw te lezen: niet alleen als wetenschapsvernieuwer, maar als denker die kennis, kunst en innerlijke ontwikkeling met elkaar wilde verbinden.