Federico Faggin (1941) is een van die zeldzame figuren die niet alleen een technologische revolutie ontketenden, maar later ook de moed hadden om de diepste aannames van diezelfde technologie ter discussie te stellen. Als uitvinder van de eerste commerciële microprocessor legde hij de basis voor de digitale wereld waarin we vandaag leven. Maar zijn levensverhaal reikt veel verder dan silicon en transistors.
Al op jonge leeftijd was Faggin gefascineerd door techniek. Als elfjarige stond hij versteld toen hij voor het eerst een modelvliegtuig zag vliegen. Dat een klein, zelfgebouwd object de zwaartekracht kon trotseren, werkte als een openbaring. Hij besloot het zelf te bouwen, niet met kant-en-klare bouwpakketten, maar door alles zelf te ontwerpen. Dat proces – denken, plannen, bouwen en testen – werd vormend voor zijn hele leven. “Op mijn twaalfde wist ik eigenlijk al hoe je ingenieur moest zijn,” vertelt hij later.
Faggin groeide op in Italië tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog. Hij maakte de overgang mee van een agrarische samenleving zonder stromend water naar een industriële wereld vol machines en fabrieken. Die ervaring gaf hem een uniek perspectief: hij bleef verbonden met de natuur, maar raakte tegelijk diep vertrouwd met technologie. Dat spanningsveld loopt als een rode draad door zijn leven.
Zijn carrière begon bij Olivetti, waar hij werkte aan transistor-gebaseerde computers – een enorme stap vooruit ten opzichte van de logge buizentechnologie. Later, bij Fairchild en Intel in Silicon Valley, ontwikkelde hij de zogenoemde silicon-gate MOS-technologie. Deze doorbraak maakte het mogelijk om alle onderdelen van een computer op één chip te plaatsen. Het resultaat was de microprocessor: klein, snel, energiezuinig en betaalbaar. Met de Intel 4004 en later de Z80-chip bij Zilog werd de computer gedemocratiseerd. De persoonlijke computer was geboren, en daarmee een fundamentele verandering van de wereld.
Toch volgde na dit uiterlijke succes een innerlijke crisis. Faggin had alles bereikt wat volgens maatschappelijke maatstaven geluk zou moeten brengen, maar hij voelde zich niet vervuld. Dat bracht hem tot een fundamentele vraag: wat is bewustzijn? Hoe kunnen elektrische signalen in de hersenen ooit de ervaring van liefde, geur of smaak verklaren?
Die vraag leidde hem naar filosofie, neurowetenschap en uiteindelijk kwantumfysica. In zijn latere werk stelt Faggin dat mensen geen machines zijn en dat bewustzijn niet herleidbaar is tot algoritmen, zelfs niet tot kwantumcomputers. Bewustzijn, zo betoogt hij, is fundamenteel: een veld buiten ruimte en tijd, dat het lichaam gebruikt als instrument. Vrije wil, betekenis en ervaring zijn volgens hem niet te programmeren.
Deze radicale visie vormt de kern van zijn boek Onherleidbaar. Het is geen nostalgische terugblik van een technoloog, maar een gedurfde herinterpretatie van mens, bewustzijn en kunstmatige intelligentie – geschreven door iemand die AI en computertechnologie van binnenuit kent. Juist daarom is Faggins stem vandaag zo relevant. Zijn levensreis, van modelvliegtuig tot microprocessor en van microchip tot bewustzijn, nodigt de lezer uit om opnieuw te definiëren wat het betekent om mens te zijn in een tijdperk van machines.