De innerlijke geschriften van Zhuang Zi - vrijheid van perspectief

May

Eind april 2026 verscheen een Nederlandse vertaling van De innerlijke geschriften van Zhuang Zi, een van de grote teksten uit de Chinese filosofische en literaire traditie. De zeven zogenoemde ‘Innerlijke geschriften’ van de Zhuangzi vormen het beroemdste en vermoedelijk oudste deel van deze klassieker. In de vertaling van René Ransdorp (1944-2017), bezorgd en toegelicht door Michel Dijkstra, krijgt de Nederlandse lezer toegang tot een tekst die zich niet eenvoudig laat samenvatten, maar juist daardoor blijft fascineren.

Al vanaf de eerste bladzijden maakt deze uitgave duidelijk dat Zhuang Zi geen denker is van strakke definities of sluitende systemen. Zijn filosofie beweegt via verhalen, beelden, paradoxen en grillige dialogen. De beroemde vlinderdroom, waarin Zhuang Zi niet meer weet of hij droomde dat hij een vlinder was of dat de vlinder droomt dat hij Zhuang Zi is, laat zien hoe soepel dit denken de grenzen tussen werkelijkheid, identiteit en verandering bevraagt. Even typerend is de openingspassage over de reusachtige vis Kun, die verandert in de vogel Peng en opstijgt tot duizelingwekkende hoogte. Tegenover de kleine cicade, tortelduif en kwartel, die Pengs vlucht belachelijk maken, ontvouwt zich een visie op perspectief: wat klein is, begrijpt het grote niet zomaar.

De kracht van deze uitgave ligt niet alleen in de tekst zelf, maar ook in de manier waarop zij wordt begeleid. Michel Dijkstra’s inleiding is toegankelijk zonder oppervlakkig te worden. Hij schetst Zhuang Zi als een figuur “in nevelen gehuld” en benadrukt terecht dat de Zhuangzi zowel filosofisch als literair gelezen moet worden. Dat is een belangrijk punt: wie dit boek uitsluitend als een leerboek van het taoïsme benadert, mist de speelsheid en humor ervan. Dijkstra laat bovendien zien hoe het werk doorwerkt in latere tradities, onder meer in het chan- of zenboeddhisme, en hoe het ook in de Nederlandse literatuur weerklank vindt.

René Ransdorps vertaling leest helder en soepel. De taal is verzorgd, maar behoudt voldoende vreemdheid om de afstand tot de oude Chinese tekst voelbaar te laten. Dat is precies wat een goede vertaling van Zhuang Zi nodig heeft: zij moet uitnodigen, maar niet gladstrijken. De lezer mag soms struikelen, want juist in dat struikelen begint de tekst zijn werk te doen. De noten en toelichtingen helpen daarbij zonder de verbeelding dicht te timmeren.

Bijzonder sterk is de actualiteit van Zhuang Zi’s anti-instrumentalistische denken. In een tijd waarin bijna alles nuttig, meetbaar en doelgericht moet zijn, klinkt zijn lof van het nutteloze verrassend bevrijdend. De innerlijke geschriften nodigt uit om losser te kijken: naar succes, kennis, ambitie, leven en dood. Niet door kant-en-klare antwoorden te bieden, maar door onze vragen te verschuiven.

Deze uitgave is daarmee zowel een uitstekende introductie als een boek om langzaam te herlezen. Wie openstaat voor filosofie die eerder ontregelt dan verklaart, vindt in Zhuang Zi een uitzonderlijke gids. De innerlijke geschriften is speels, wijs, tegendraads en literair schitterend: een kleine uitgave met een opvallend grote reikwijdte.

De innerlijke geschriften