De bogomielen – een verborgen stroom van oorspronkelijk christendom

September

BESTEL GNOSIS, STROMEN VAN LICHT IN EUROPA - IN SEPTEMBER 2026 TIJDELIJK VAN € 19,50 VOOR € 14,50

In 'Gnosis – Stromen van Licht in Europa' volgt Peter Huijs de vele gnostieke bewegingen die door de eeuwen heen in Europa zijn opgekomen, vervolgd en vaak weer uit het zicht verdwenen. Hoofdstuk 8 is gewijd aan de broederschap van de bogomielen, een beweging die vanaf de negende eeuw vooral op de Balkan grote invloed kreeg. Juist doordat er betrekkelijk weinig betrouwbare bronnen over hen bestaan, hangt er rond de bogomielen nog altijd iets geheimzinnigs. Huijs kijkt achter het beeld van deze ‘ketters’ dat vooral door hun tegenstanders is overgeleverd.

De naam van de beweging wordt verbonden met de Bulgaarse priester Bogomil, wiens naam ‘Godsvriend’ betekent. Hij verzette zich tegen corruptie, machtsmisbruik, slavernij en uitbuiting. Voor de ogomielen konden dergelijke praktijken onmogelijk samengaan met het oorspronkelijke christendom, waarin vrijheid en naastenliefde centraal moesten staan. Hun gemeenschappen streefden daarom naar eenvoud, bescheidenheid, waarheid, geweldloosheid en een apostolische levenswijze.

Hun wereldbeeld was uitgesproken gnostiek. De zichtbare wereld beschouwden zij niet als de uiteindelijke goddelijke werkelijkheid. De mens draagt volgens deze visie iets van het Licht in zich, maar leeft in een wereld waarin licht en duisternis vermengd zijn. De opdracht van de mens is daarom de ‘lichtmens’ vrij te maken. Huijs benadrukt dat de bogomielen niet alleen een leer aanhingen: hun overtuigingen moesten zichtbaar worden in hun dagelijkse leven. In kleine gemeenschappen beoefenden zij ambachten, verdiepten zij zich in natuur, geneeskunst, muziek en kosmos en richtten zij zich vooral op de reiniging van het hart. Het evangelie van Johannes nam daarbij een bijzondere plaats in.

De beweging verspreidde zich vanuit Bulgarije over het Byzantijnse Rijk en kreeg later belangrijke centra in Bosnië en Herzegovina. Ook de katharen in West-Europa werden sterk door de bogomielen beïnvloed. Hij noemt onder meer de bijeenkomst van 1167 bij Toulouse, waar de uit Constantinopel afkomstige bisschop Nicetas vertegenwoordigers van verschillende kathaarse stromingen bijeenbracht. Zo wordt duidelijk hoe ideeën vanuit de Balkan verder Europa binnendrongen.

Bijzonder interessant is dat Huijs de lijn doortrekt tot in de twintigste eeuw. Hij noemt Peter Deunov (1864-1944) als de laatste grote leider van een bogomielse groepering. Deunov stichtte in 1900 de ‘Broederschap van het Licht’. Rond hem ontstond volgens Huijs een modern centrum van esoterisch christendom, geworteld in het spirituele verleden van de Balkan. In de zomers onderrichtte Deunov honderden leerlingen bij de zeven meren in het Bulgaarse Rilagebergte.

Toch pleit Huijs niet voor een eenvoudige terugkeer naar de levenswijze van de bogomielen. De moderne mens leeft midden in een samenleving waarvan hij zich niet zomaar kan afzonderen. De uitdaging is daarom anders: innerlijke vrijheid verwerven terwijl men midden in het dagelijkse leven staat. In dat opzicht wordt de geschiedenis van de bogomielen méér dan een historische episode. Zij stelt de vraag waar het centrum van ons leven ligt: in bezit, macht en uiterlijkheden, of in de ziel en haar verbinding met de geest?

Juist die verbinding tussen geschiedenis en actuele geestelijke zoektocht maakt Gnosis – Stromen van Licht in Europa zo boeiend. Peter Huijs brengt vergeten bewegingen opnieuw tot leven en laat zien hoe hun vragen actueel blijven. Voor wie geïnteresseerd is in gnosis, oorspronkelijk christendom, katharen, rozenkruisers en de verborgen geestelijke geschiedenis van Europa biedt dit fraai vormgegeven boek met stofomslag een fascinerende ontdekkingsreis.

INHOUDSOPGAVE

Inleiding