BESTEL BŌKYAKU - DE JAPANSE KUNST VAN VERGETEN
We leven in een tijd waarin we steeds meer proberen te onthouden. Afspraken, wachtwoorden, nieuws, berichten, feiten, taken en ideeën stapelen zich voortdurend op. Maar wat als juist vergeten noodzakelijk is om helder te kunnen denken? In Bōkyaku - De Japanse kunst van vergeten verdedigt de Japanse denker Shigehiko Toyama een verrassende en bevrijdende gedachte: vergeten is lang niet altijd een gebrek, maar zelfs een kracht.
Al van jongs af aan leren we dat een goed geheugen een teken van intelligentie is. Op school wordt onthouden beloond en vergeten afgestraft. Daardoor zijn we vergeten gaan zien als iets ongewensts. Toyama draait die gedachte radicaal om. Volgens hem zijn onthouden en vergeten geen vijanden, maar twee functies die elkaar nodig hebben. Zonder vergeten kan ook het geheugen niet optimaal werken.
Zijn mooiste vergelijking is die met de ademhaling. We kunnen niet voortdurend inademen. Eerst moet oude lucht naar buiten voordat nieuwe lucht naar binnen kan. Zo werkt het volgens Toyama ook in ons hoofd. Wie voortdurend nieuwe informatie opslaat zonder iets los te laten, raakt geestelijk overvol. Vergeten maakt ruimte. Het verwijdert wat zijn functie heeft verloren, zodat nieuwe kennis en frisse gedachten kunnen ontstaan.
Juist daarom voelt Bōkyaku zo eigentijds. De hoeveelheid informatie die dagelijks op ons afkomt is enorm. Toyama spreekt zelfs over een 'intellectueel metabool syndroom': zoals het lichaam ontregeld raakt wanneer het te veel opneemt en te weinig verwerkt, kan ook ons denken vastlopen wanneer we alles willen vasthouden. Zijn hoofdstukken over rust nemen, schoonmaken, interpreteren, leren, aantekeningen maken en mentale ruimte vormen samen een originele filosofie van geestelijke hygiëne.
Nog fascinerender is Toyama's gedachte dat vergeten ons juist tot unieke mensen maakt. We vergeten namelijk niet allemaal hetzelfde. Wat blijft hangen wordt mede bepaald door onze voorkeuren, waarden, ervaringen en gevoelens. Daardoor krijgt kennis een persoonlijk karakter. Vergeten is volgens Toyama dan ook geen blinde verwijdering, maar een vorm van selectie.
Daarin sluit Bōkyaku mooi aan bij Toyama's eerdere Shiko, waarin hij pleit voor zelfstandig denken en voor ideeën die mogen rijpen. Ook daar is het hoofd geen magazijn dat zoveel mogelijk moet worden gevuld, maar een levende werkplaats waarin informatie wordt geordend, gecombineerd en soms bewust losgelaten.
Toyama schrijft als essayist, niet als neurowetenschapper. Zijn ideeën zijn daardoor soms uitgesproken en uitdagend. Maar juist dat maakt het boek aantrekkelijk. Hij dwingt de lezer om een vanzelfsprekend idee opnieuw te bekijken: misschien hoeven we niet altijd méér vast te houden. Misschien moeten we juist beter leren loslaten.
Ook zijn vergelijking met de computer is veelzeggend. Computers kunnen enorme hoeveelheden informatie bewaren en verwerken, maar juist het vermogen om te vergeten, te selecteren en betekenis te geven ziet Toyama als een menselijke kracht en een bron van creativiteit.
Bōkyaku is daarmee veel meer dan een boek over geheugen. Het is een pleidooi voor ruimte, lichtheid en een beweeglijke geest. Voor iedereen die verlangt naar minder mentale drukte en meer helderheid is dit een verfrissend en verrassend boek. Soms begint beter denken namelijk niet met méér onthouden, maar met durven vergeten.
INHOUDSOPGAVE
Vooraf
- Wat is vergeten...?
- Selectief onthouden en selectief vergeten
- Vergeetachtigheid als stille kracht achter de schermen
- Verandering en vervorming van het geheugen
- Wat erin komt, moet er ook weer uit
- Intellectueel metabool syndroom
- Revalidatie van ons denkvermogen
- Het verleden, herschreven door onthouden en vergeten
- Hybride denken
- Een lege maag laat het hoofd op volle toeren draaien
- De drie bovenops, en de drie middenins: ideaal voor onze gedachten
- Stoom afblazen
- Frisse lucht binnenlaten
- Catharsis is vergeten
- Schoonmaken kweekt karakter
- Doorzetten kan gevaarlijk zijn
- Interpretatie als bondgenoot
- Speel goed en leer goed
- De voors en tegens van een nachtje van tevoren blokken
- Liever geen aantekeningen
- Alle herinneringen zijn prachtig
- Eén is al te veel
- 'Absoluut taalgevoel' en je innerlijke kind
- De grootste vijand is geen vijand
- Je hoofd beter laten werken
Nawoord