LEES OVER DE LEZINGENSERIE OVER BÖHMES AURORA OP 10, 17 en 24 APRIL

BESTEL MORGENROOD IN OPGANG - AURORA

BESTEL EENVOUD EN DIEPGANG IN EN VOORBIJ ALLE TEGENSTELLINGEN

Het boek Morgenrood in opgang - Aurora dat Jacob Böhme (1575-1624) publiceerde in 1612 heeft grote invloed gehad op bekende filosofen en schrijvers als Johann Wolfgang von Goethe, Louis-Claude de Saint-Martin, Arthur Schopenhauer, Georg Wilhelm Friedrich Hegel en Arnold de Hartog, Arthur Edward Waite en Jan van Rijckenborgh. Op drie opeenvolgende vrijdagmiddagen verzorgt Peter Teunis een serie lezingen waarin hij de inhoud van Aurora globaal bespreekt en toegankelijk maakt. Deze lezingen vinden plaats bij Pentagram boekwinkel in Haarlem op 10, 17 en 24 april 2026.

LEZINGEN OVER BÖHMES AURORA OP 10, 17 en 24 APRIL - MEER LEZEN EN AANMELDEN

Medio 2020 publiceerde Boudewijn Koole een inleiding op het denken van Jacob Böhme onder de titel Eenvoud en diepgang in en voorbij alle tegenstellingen - Inleiding in hert denken van Jacob Böhme. In dat werk besteedt hij op meerdere plekken aandacht aan het boek Morgenrood in opgang. Aurora vormt volgens hem het eerste grote en richtinggevende geschrift van Böhme. Het is een ambitieus en allesomvattend boek waarin Böhme probeert te begrijpen hoe God, mens en wereld met elkaar samenhangen.

Koole beschrijft hoe Aurora ontstond uit jaren van persoonlijke reflectie en spirituele ervaring. Böhme was geen academisch filosoof, maar een schoenmaker die zijn inzichten als het ware ‘ontving’ en vervolgens opschreef. Het resultaat is een tekst die niet alleen wil uitleggen, maar ook wil raken en veranderen. 

De inhoud van Aurora draait om één centrale vraag: hoe is de wereld ontstaan, en waarom bestaan er zowel goede als kwade krachten in de natuur? Volgens Koole begint Böhme zijn boek direct met deze spanning. Hij ziet de werkelijkheid als een dynamisch geheel waarin tegenstellingen – zoals goed en kwaad – onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. 

Om dit te verklaren grijpt Böhme terug op een kosmisch verhaal. Hij beschrijft hoe in de engelenwereld een breuk ontstond toen Lucifer zich tegen de goddelijke harmonie keerde. Deze breuk werkt door in de schepping en uiteindelijk ook in de mens. De eerste mens verliest zijn oorspronkelijke, geestelijke staat en valt in een verdeeld bestaan, onder andere zichtbaar in de scheiding tussen man en vrouw. 

Koole benadrukt dat dit verhaal niet alleen mythisch bedoeld is. Het is ook een manier om onze eigen innerlijke situatie te begrijpen. De verdeeldheid in de wereld weerspiegelt volgens Böhme namelijk een innerlijke verdeeldheid in de mens zelf. Tegelijk wijst hij een weg naar herstel: door het zoeken naar evenwicht en eenheid tussen tegenstellingen.

Wat Aurora bijzonder maakt, is dat Böhme niet alleen de problemen benoemt, maar ook een richting aangeeft voor genezing. Hij probeert zowel de oorsprong van tegenstellingen te verklaren als de mogelijkheid om ze te overwinnen. Volgens Koole ligt die weg in het herkennen van de samenhang van alles en het kiezen voor het goede, ondanks de aanwezigheid van het kwade. 

Daarnaast ziet Koole Aurora als het begin van Böhmes unieke manier van denken. In dit werk ontwikkelt hij zijn beeldende en vaak symbolische taal, waarin filosofie, theologie en natuurwetenschappelijk denken samenkomen. Het boek is daarom niet eenvoudig, maar wel rijk: het opent een ‘voorstellingswereld’ waarin alles met alles verbonden is. 

Tot slot maakt Koole duidelijk dat Aurora meer is dan een theoretisch werk. Het is bedoeld als een uitnodiging tot innerlijke verandering. Böhme wil zijn lezers niet alleen laten begrijpen hoe de wereld in elkaar zit, maar hen ook helpen hun eigen plaats daarin te hervinden. In die zin is het ‘morgenrood’ uit de titel symbolisch: het verwijst naar een nieuw begin, een ontwaken van inzicht.

UITGEBREIDE INHOUDSOPGAVE VAN EENHEID IN EN VOORBIJ ALLE TEGENSTELLINGEN’

Woord vooraf

Böhme is naast spiritueel leraar ook een groot filosoof

Bestaande en nieuwe vragen en inzichten bij het denken van Böhme

Eenvoud en diepgang: voorproefjes

Welke rol speelt taal 

Over eenvoud gesproken.

Eenvoud vergeleken met complexiteit: in en buiten de taal 

Het belang van de subtiliteit van wijsheid

Enkele persoonlijke noten

Deel 1

Pijn en vreugde: hoe vind ik mijn weg in het leven tussen alle tegenstellingen door? 

De visionaire filosoof Jacob Böhme als geestelijk leraar en als denker

Böhmes Theoscopia: het zien van / als God” en “waarom pijn en lijden?”

Leven

Geschriften

Doorwerking

Woorden en beelden: wanneer kennen we de hele olifant?

Ontstaanstijd van de Theoscopia

Verlicht inzicht en terugkeer naar de eenheid

Bijzonder taalgebruik: meer horen dan op het eerste gehoor

Bijzonderheid van de Theoscopia: het diepste verstaan omvat ‘ratio’ en ‘magie’ beide 

Praktische aanwijzingen voor het lezen van de Theoscopia Kinderen van de Wijsheid (Sophia) worden

Deel 2 - De eenheid van de tegenstellingen bij Jacob Böhme

in ideehistorische context. Systematiek en veranderlijkheid; evenwicht en proces; taal en (on)eindigheid in West en Oost 

De diepte van Böhmes boodschap: complexiteit en eenvoud

Wijsheid in visionaire tradities

Böhme en de pansofen: spiegeling van micro- en macrokosmos en rol van de tegenstellingen

Doordringen tot de kern van de werkelijkheid om alle tegenstellingen te omvatten en te overstijgen

De analoge eenheid van God, mens en wereld bij Böhme, de Rozenkruisersgeschriften en hun pansofische verwanten

Wereldbeeld en de eenheid van kennisgebieden: (hoe) is samenhang veronderstelbaar?

Het bijzondere van Böhmes Theoscopia

De levende kosmos en zijn eenheid: her(be)tovering?

De eenheid van alle kennisgebieden: wetenschappen en wijsheid

Eenheid van kennisgebieden, transcendentie en immanentie: Böhmes poging tot een systematische samenvatting in zijn Theoscopia

Verabsolutering, niet-dualisme en meervoudige logica: zijn rust en beweging in eenzelfde systeem voorstelbaar?

Böhme in vergelijking: de moderne Descartes en Spinoza, de late en vroege dialectische denkers, en Dogen Kigen

Böhme, Descartes, Spinoza en de rol van ‘het’ verstand en de systematiek

Herakleitos, Cusanus, Hegel, Marx en de oude vragen van de dialectiek: Eenheid van tegenstellingen en de grond van ons bestaan

“Niemand stapt tweemaal in dezelfde rivier” of: wat is de ‘eenheid van tegenstellingen’? 3

‘Eenheid van de tegenstellingen’ bij Hegel en Marx is afkomstig van Böhme

Waarom is de opheffing van de tegenstellingen bij Hegel en Marx een wetmatig patroon?

Wat heeft de dialectiek van de eenheid der tegendelen met die van de ‘eenheid van man en vrouw’ van doen?

Welke rol is daarbij voor een – resp. ‘de’ – vrije wil?

Welke kennis is nog meer mogelijk dan de objectieve volgens Descartes? En welke rol kan de wil daarbij hebben?

Lijden en vergankelijkheid, taal en verlichting bij Böhme en Dogen

Lijden/vergankelijkheid versus verlichting, aarde versus hemel

Jacob Böhme: de hemel is niet ver weg

Alles is inclusief (hoe ‘exclusief’ tegelijk ook)

Inclusiviteit en de taal van ‘verlichting’

De taalspelen van Böhme en Dogen en het zogeheten non-dualisme

Volledig bewustzijn via de weg van leven en dood als grondmotief

Mogelijkheid, rol en betekenis van volledig inzicht op ieder moment

Böhme en Nietzsche en de grenzen van de moderne tijd

Böhmes eenheid van tegenstellingen als een open systeem

Waarmee wil Böhme zijn lezers helpen?

Het hart van de werkelijkheid – en vrede in het hart – vinden

Een wereldbeeld waarin hemel en aarde bijeen horen

Spel en systeem verbinden 

Eenheid van man en vrouw als voorbeeld van de eenheid van alle tegenstellingen

Welk van deze beide ‘eenheden’ is de fundamentele? Hoe illustreren zij elkaar?

De herontdekte rituelen en -voorstellingen van de pré-exilische Hebreeuwse religie: nieuw licht op de androgyne Adam, de verbinding van hemel en aarde, en het evenwicht in natuur en samenleving

Nieuwe schakels tussen Böhme en de oude bronnen

Het christendom is gebaseerd op de oude Hebreeuwse tempeltradities

Waaruit bestond de Hebreeuwse tempelgodsdienst?

De verhalen over de androgyne Adam en de schepping, over de Wijsheid (Sophia) en de Heilige Geest horen in de context van

de tempel thuis: het paradijs is het heilige der heiligen en tegelijk de sleutel tot ofwel kern van de hele wereld

De grenzen van Böhmes systematiek en taalgebruik, speciaal met het oog op het lezen van zijn Theoscopia

Böhmes filosofische systematiek in relatie tot zijn taalgebruik Spelend taalgebruik, en de logica van these-antithese-synthese

in verband met Böhmes analogische wereldbeeld: vele werkelijkheidsniveaus die elkaar beïnvloeden, zowel materieel als via ingeving (intuïtie) en ‘magie’ 

Inzicht en persoonlijke verantwoordelijkheid

Leven te midden van de tegenstellingen

Tegenstellingen en hun omvattende eenheid in permanente verandering

Kennen en liefhebben, vrijwillig offer en nieuw begin; enkele verwante beelden uit de tradities van de Hebreeuwse tempel en van Jezus en zijn volgelingen

Gevolgtrekkingen op individueel - en groepsniveau in de contexten (!) van onze tijd en cultuur

Kerninzichten van Jacob Böhme, enkele zoekontwerpen

De clou in termen van de Westerse cultuur: Sophia, de wijsheid, als onze moeder en als de ons geschonken innerlijke en praktische gave op weg naar de permanente eenheid

die begin en einde (v.v.) van alle permanente verandering omvat en zo tijd en eeuwigheid (v.v.) in elkaars perspectief ziet

Persoonlijk slot; over het laatste woord

LEES OVER DE LEZINGENSERIE OVER BÖHMES AURORA OP 10, 17 en 24 APRIL

BESTEL MORGENROOD IN OPGANG - AURORA

BESTEL EENVOUD EN DIEPGANG IN EN VOORBIJ ALLE TEGENSTELLINGEN

BOEKEN VAN EN OVER JACOB BÖHME